کد خبر: ۴۳۲۷۴۷۲

تاریخ: ۱۷ دی ۱۴۰۴ - ۰۷:۱۸

یادداشت

جایگاه حضرت شاهچراغ(ع) در تاریخ امامت

اقدام بی‌نظیر حضرت شاهچراغ(ع) در تبیین حقانیت امامت و ولایت پس از شهادت پدرش حضرت امام موسی‌ بن جعفر(ع) و ادای امانت الهی اهل بیت(ع) به صاحب آن یعنی حضرت علی‌ بن موسی‌الرضا(ع) حرکتی تأثیرگذار بود که از بروز یک گسست در تاریخ تشیع و تضعیف جایگاه و اقتدار سیاسی و معنوی امامت پیشگیری کرد.

به گزارش ایکنا از فارس، سیدابوالحسن عمرانی، استاد تاریخ اسلام، نویسنده و پژوهشگر تاریخ، هنر و رسانه به‌مناسبت فرارسیدن سالروز بزرگداشت شهادت حضرت احمد بن موسی شاهچراغ(ع) در یادداشتی که در اختیار ایکنا قرار داده؛ آورده است: شهر شیراز، مبادی ورودی متعددی دارد که از جمله آن‌ها تنگه الله‌اکبر در ضلع شمالی شهر است. در این ورودی، معماری زیبا و منحصر به‌فرد معروف به «دروازه قرآن» واقع شده است.

گویاترین و پرمعناترین جلوه بصری شهر شیراز از جانب دروازه قرآن، نمای گنبد و گلدسته‌های حرم‌های مطهر امامزادگان جلیل‌القدر مدفون در این شهر است؛ بنابراین از همان آغاز و بدو ورود به شیراز می‌توان دریافت که شیرازی‌های هنرمند اولین چشم‌انداز ورودی شهرشان را براساس «همجواری قرآن و عترت» طراحی کرده‌اند. از جمله این حرم‌های مطهر، بارگاه منور حضرت احمد بن موسی شاهچراغ(ع) است.

سیدامیر احمد بن موسی الکاظم(ع) «سیدالسادات‌الاعاظم» لقب دارد. در میان ایرانیان، به «شاهچراغ» معروف و ملقب است. این لقب، چه به‌صورت پیوسته (شاهچراغ) و چه به‌صورت گسسته (شاه‌چراغ) نگارش شود در هر دو صورت به سکون‌ها یک اسم مرکب مکبر است؛ همانند شاهپر، شاه‌بیت، شاهکار و...؛ با این بیان «شاهچراغ» یعنی روشن‌ترین چراغ.

در شهر شیراز و استان فارس، امامزادگان بسیاری مدفون هستند و اگرچه هر یک از آنان دارای نورانیت و چراغی برای هدایت مردمان هستند، لیكن احمد بن موسی به‌دلیل فضایل و كرامات بسیار به پرنورترین این چراغ‌ها معروف و ملقب شده است.

منابع تاریخی برخی از فضایل حضرت احمد بن موسی را این‌گونه بیان می‌کنند:

شیخ مفید از علمای بزرگ شیعه در قرن چهارم هجری می‌گوید: «وکان احمد بن موسی کریما جلیلا ورعا و کان ابوالحسن علیه السلام یحبه و یقدمه و وهب له ضیعته المعروفه بالیسیریه و یقال ان احمد بن موسی اعتق الف مملوک...» احمد بن موسی مردی کریم، جلیل‌القدر، بزرگوار و پارسا بود و حضرت امام موسی کاظم(ع) او را بسیار دوست می‌داشت و بر دیگران برتر می‌دانست. آن حضرت، مزرعه‌ای به نام یسیریه داشت که به فرزندش احمد بخشید.

در روایت دیگری می‌خوانیم: «...و یقال اعتق الف مملوک و کتب الف مصحف بیده المبارکه و کان عزیزا جلیلا عظیم المنزله و روی عن ابیه و آبائه علیهم السلام احادیث کثیره...» گویند احمد بن موسی هزار بنده را در راه خدا آزاد کرد و هزار قرآن با دست مبارکش نوشت... او شخصی با عزت و بزرگوار و دارای منزلتی والا بود و از پدر و اجدادش احادیث زیادی را نقل و روایت کرده است.

همچنان‌ که ملاحظه می‌شود در این متون روایی، یکی از ویژگی‌های شاخص اخلاقی حضرت شاهچراغ(ع)، نوع‌دوستی آن حضرت شمرده شده که با انجام یک فعالیت هنری یعنی کتابت قرآن و دریافت حق‌الزحمه آن، برده‌هایی را خریداری و آن‌ها را در راه خدا آزاد می‌کرده است.

از مهم‌ترین ویژگی‌های احمد بن موسی(ع)، امانت‌داری ولایت الهی اهل بیت(ع) است. پس از شهادت حضرت امام موسی بن جعفر(ع)، مردم برای بیعت با احمد بن موسی(ع) به‌عنوان امام هشتم اجتماع كردند، زیرا هم دارای مكارم اخلاق فراوان و هم مورد عنایت ویژه پدرش حضرت امام موسی‌ بن جعفر(ع) بود. او بیعت آن جماعت را ستاند و سپس به آنان یادآور شد كه پس از پدرم، برادرم علی‌ بن موسی‌الرضا(ع) امام معصوم و هشتمین پیشوایی است كه از جانب خدا تعیین شده است. من در بیعت اویم. شما نیز با او بیعت کنید.

«...ثم قال: ایها الناس کما انکم جمیعا فی بیعتی فانی فی بیعه اخی علی بن موسی الرضا واعلموا انه الامام والخلیفه من بعد ابی و هو ولی الله والفرض علیّ و علیکم من الله والرسول طاعته بکل مایامرنا...» ای مردم همان‌طور که اکنون تمامی شما با من بیعت کرده‌اید، بدانید که من، خود در بیعت برادرم علی‌ بن موسی‌الرضا(ع) هستم، زیرا او امام و جانشین به حق بعد از پدرم و ولی خداست. از طرف خدا و رسولش بر من و شما واجب است که هر آنچه او به ما امر کند اطاعت کنیم.

تمام حاضران تسلیم کلام او شدند و از مسجد بیرون آمدند؛ در حالی که احمد بن موسی(ع) در پیشاپیش آن‌ها حرکت می‌کرد، آن‌گاه به خدمت حضرت امام رضا(ع) رسیدند و با وی تجدید بیعت کردند؛ سپس امام رضا(ع) در حق برادرش احمد دعا کرد و فرمود: همچنان که حقیقت را کتمان نکردی، خداوند در دنیا و آخرت از تضییع حقت جلوگیری فرماید.

در ادامه این روایت چنین آمده است که احمد بن موسی(ع) پیوسته در خدمت برادرش حضرت امام رضا(ع) بود تا زمانی که مأمون، آن حضرت را از مدینه به خراسان فراخواند.

هنگامی که احمد بن موسی(ع) از توطئه مأمون برای از میان برداشتن امام رضا(ع) آگاه شد، با جمعی از برادران و برادرزادگان و تعدادی از دوستان و شیعیان به قصد ایران و سرزمین خراسان حرکت کردند که در منطقه فارس و شهر شیراز به‌وسیله عمال حکومت بنی عباس به شهادت رسیدند.

بر این موضوع تأکید می‌شود که در اواخر سده دوم هجری و در دوره‌ای که فرقه‌گرایی در میان شیعیان به نحو گسترده‌ای افزایش یافته بود، اقدام بی‌نظیر حضرت شاهچراغ(ع) در تبیین حقانیت امامت و ولایت پس از شهادت پدرش حضرت امام موسی‌ بن جعفر(ع) و ادای امانت الهی اهل بیت(ع) به صاحب آن یعنی حضرت علی‌ بن موسی‌الرضا(ع) حرکتی تأثیرگذار بود که از بروز یک گسست در تاریخ تشیع و تضعیف جایگاه و اقتدار سیاسی و معنوی امامت پیشگیری کرد. از این‌رو، این شخصیت ارجمند جایگاه ویژه‌ای در تبلیغ و تبیین جایگاه امامت داشته که شاید هنوز برای بسیاری از مخاطبان مستور و مغفول مانده باشد، بنابراین با تلاشی مضاعف و با شیوه‌های متناسب با عصر ارتباطات نیاز به ترسیم و بازنمایی دارد.